7. Instrumenty finansowe i zarządzanie ryzykiem finansowym

Nota 7.1 Instrumenty finansowe

XLS
2015
2014
Aktywa finansowe wg kategorii MSR 39
Dostępne do sprzedaży
W wartości godziwej do wyniku finansowego
Pożyczki i należności finansowe
Instrumenty zabezpieczające
Razem
Dostępne do sprzedaży
W wartości godziwej do wyniku finansowego
Pożyczki i należności finansowe
Instrumenty zabezpieczające
Razem
Długoterminowe
579
11
8 239
106
8 935
931
24
6 858
190
8 003
Pożyczki udzielone na rzecz wspólnych przedsięwzięć
-
-
7 504
-
7 504
-
-
6 231
-
6 231
Pochodne instrumenty finansowe
-
11
-
106
117
-
24
-
190
214
Inne instrumenty finansowe wyceniane w wartości godziwej
579
-
-
-
579
931
-
-
-
931
Pozostałe aktywa finansowe
-
-
735
-
735
-
-
627
-
627
Krótkoterminowe
84
1
2 203
6
2 294
57
34
2 504
243
2 838
Należności od odbiorców
-
-
1 541
-
1 541
-
-
1 890
-
1 890
Pochodne instrumenty finansowe
-
1
-
6
7
-
34
-
243
277
Środki pieniężne i ekwiwalenty
-
-
461
-
461
-
-
475
-
475
Pozostałe aktywa finansowe
84
-
201
-
285
57
-
139
-
196
Razem
663
12
10 442
112
11 229
988
58
9 362
433
10 841
2015
2014
Zobowiązania finansowe wg kategorii MSR 39
W wartości godziwej do wyniku finansowego
Według zamortyzowanego kosztu
Instrumenty zabezpieczające
Razem
W wartości godziwej do wyniku finansowego
Według zamortyzowanego kosztu
Instrumenty zabezpieczające
Razem
Długoterminowe
1
3 894
1 328
5 223
1
2 135
1 174
3 310
Zobowiązania z tytułu zadłużenia
-
3 700
1 170
4 870
-
1 945
1 052
2 997
Pochodne instrumenty finansowe
1
-
158
159
1
-
122
123
Pozostałe zobowiązania finansowe
-
194
-
194
-
190
-
190
Krótkoterminowe
-
3 666
48
3 714
27
3 144
10
3 181
Zobowiązania z tytułu zadłużenia
-
2 145
-
2 145
-
1 813
-
1 813
Pochodne instrumenty finansowe
-
-
48
48
27
-
10
37
Zobowiązania wobec dostawców
-
1 418
-
1 418
-
1 209
-
1 209
Pozostałe zobowiązania finansowe
-
103
-
103
-
122
-
122
Razem
1
7 560
1 376
8 937
28
5 279
1 184
6 491

Nota 7.2 Pochodne instrumenty finansowe

Zasady rachunkowości

Pochodne instrumenty finansowe zalicza się do aktywów/zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu, o ile nie zostały wyznaczone jako instrumenty zabezpieczające.

Standaryzowane transakcje kupna lub sprzedaży instrumentów pochodnych ujmuje się na dzień przeprowadzenia (zawarcia) transakcji.

Instrumenty pochodne nie wyznaczone jako zabezpieczające ujmuje się początkowo w wartości godziwej i wycenia na dzień kończący okres sprawozdawczy w wartości godziwej z ujęciem zysków/strat z wyceny w wyniku finansowym.

Grupa stosuje rachunkowość zabezpieczeń przepływów pieniężnych. Celem stosowania rachunkowości zabezpieczeń jest ograniczenie zmienności wyniku netto Grupy, wynikającej z okresowych zmian wyceny transakcji zabezpieczających poszczególne ryzyka rynkowe, na które narażona jest Grupa. Instrumentami zabezpieczającymi są instrumenty pochodne oraz kredyty w walucie obcej.

Wyznaczane zabezpieczenia dotyczą przyszłych prognozowanych transakcji sprzedaży przyjętych w Planie Sprzedaży na dany rok. Plany te sporządzane są w oparciu o możliwości produkcyjne na dany okres. Grupa ocenia prawdopodobieństwo wystąpienia tych transakcji jako bardzo wysokie, ponieważ z historycznego punktu widzenia sprzedaż zawsze realizowana była na poziomach założonych w poszczególnych Planach Sprzedaży.

Grupa może korzystać z naturalnych zabezpieczeń ryzyka walutowego poprzez zastosowanie rachunkowości zabezpieczeń w stosunku do kredytów denominowanych w USD, wyznaczając je jako pozycje zabezpieczające przed ryzykiem kursu walutowego związanego z przyszłymi przychodami Grupy Kapitałowej ze sprzedaży miedzi, srebra i innych metali, denominowanych w USD.

Zyski i straty wynikające ze zmiany wartości godziwej instrumentu zabezpieczającego przepływy pieniężne ujmowane są w pozostałych całkowitych dochodach, w takiej części, w jakiej dany instrument stanowi skuteczne zabezpieczenie związanej z nim pozycji zabezpieczanej. Część nieskuteczną odnosi się do wyniku finansowego jako pozostałe przychody i koszty operacyjne. Zyski lub straty powstałe na instrumencie zabezpieczającym przepływy pieniężne odnoszone są do wyniku jako korekta z przeklasyfikowania w momencie, gdy dana pozycja zabezpieczana  wpływa na wynik finansowy.

Zaprzestaje się ujmowania instrumentów pochodnych jako zabezpieczających, jeżeli instrument pochodny wygaśnie, zostanie sprzedany, wypowiedziany lub zrealizowany lub, jeżeli Grupa wycofa wyznaczenie danego instrumentu jako zabezpieczenie.

Grupa może podjąć decyzję o ustanowieniu dla danego instrumentu pochodnego nowego powiązania zabezpieczającego, dokonać zmiany przeznaczenia instrumentu pochodnego bądź wyznaczyć go do zabezpieczenia innego rodzaju ryzyka. Wówczas, dla zabezpieczeń przepływów środków pieniężnych, zyski lub straty powstałe w okresach, w których zabezpieczenie było efektywne pozostają w pozostałych skumulowanych całkowitych dochodach aż do momentu, w którym zabezpieczana pozycja wpłynie na wynik.

Jeśli zabezpieczenie prognozowanej transakcji przestanie funkcjonować, ze względu na zaistniałe prawdopodobieństwo, że planowana transakcja nie zostanie zawarta, wówczas zysk lub strata netto ujęta w pozostałych całkowitych dochodach zostaje natychmiast przeniesiona do wyniku jako korekta wynikająca z przeklasyfikowania.

Instrumenty pochodne zabezpieczające – pozycje otwarte na dzień kończący okres sprawozdawczy

2015
2014
Typ instrumentu pochodnego
Aktywa  finansowe
Zobowiązania finansowe
Łączna pozycja netto
Aktywa finansowe
Zobowiązania finansowe
Łączna pozycja netto
Krótko-terminowe
Długo-terminowe
Krótko-terminowe
Długo-terminowe
Krótko-terminowe
Długo-terminowe
Krótko- terminowe
Długo-terminowe
Pochodne instrumenty - Metale - Miedź
Kontrakty opcyjne
Nabyte opcje sprzedaży
20
-
-
-
20
Kontrakty mewa
205
20
-
-
225
RAZEM
-
-
-
-
-
225
20
-
-
245
Pochodne instrumenty – Walutowe
Kontrakty opcyjne USD
Nabyte opcje sprzedaż
2
-
-
-
2
Kontrakty korytarz*
6
106
(48)
158
(94)
16
170
(10)
(122)
54
RAZEM
6
106
(48)
(158)
(94)
18
170
(10)
(122)
56
INSTRUMENTY ZABEZPIECZAJĄCE OGÓŁEM
6
106
(48)
(158)
(94)
243
190
(10)
(122)
301
* Pochodne instrumenty - walutowe    Kontrakty korytarz – 2015 rok
Nominał transakcji
Średnioważony kurs
Zapadalność/okres rozliczenia
Okres ujęcia wpływu na wynik finansowy
Waluty [tys. USD]
[USD/PLN]
Od
Do
Od
Do
2 200
3,4365-4,2216
16-sty
18-gru
16-sty
18-gru

Wycena instrumentów pochodnych do wartości godziwej zaklasyfikowana została do poziomu II hierarchii wartości godziwej (tj. wycena przy zastosowaniu obserwowalnych danych wejściowych  innych niż ceny notowane):

  • W przypadku transakcji terminowego kupna lub sprzedaży walut, w celu ustalenia ich wartości godziwej posłużono się cenami terminowymi na daty zapadalności poszczególnych transakcji. Cena terminowa dla kursów walutowych liczona jest na podstawie fixingu i odpowiednich stóp procentowych. Stopy procentowe dla walut oraz wskaźniki zmienności ich kursów są uzyskiwane z serwisu Reuters. Do wyceny opcji europejskich na rynkach walutowych służy standardowy model Germana-Kohlhagena.

 

  • W przypadku transakcji terminowego kupna lub sprzedaży towarów, w celu ustalenia ich wartości godziwej Jednostka Dominująca posługuje się cenami terminowymi na daty zapadalności poszczególnych transakcji. W przypadku miedzi oficjalne ceny zamknięcia London Metal Exchange oraz wskaźniki zmienności na koniec okresu sprawozdawczego uzyskuje się z systemu Reuters. W odniesieniu do srebra oraz złota używa się ceny fixing ustalonej, także na koniec okresu sprawozdawczego, na London Bullion Market Association. W przypadku zmienności oraz cen terminowych stosowane są kwotowania od Banków/Brokerów. Kontrakty terminowe i swap na rynku miedzi wyceniane są do rynkowej krzywej terminowej, natomiast w przypadku srebra cena terminowa liczona jest na podstawie fixingu i odpowiednich stóp procentowych. Do wyceny opcji azjatyckich na rynkach metali wykorzystuje się aproksymację Levy’ego do metodologii Blacka-Scholesa.

Wpływ instrumentów pochodnych na pozycje sprawozdania z wyniku oraz na sprawozdanie z całkowitych dochodów przedstawiono poniżej:

Wpływ instrumentów pochodnych i transakcji zabezpieczających
Sprawozdanie z wyniku
2015
2014
Przychody ze sprzedaży
482
531
Pozostałe przychody i koszty operacyjne i finansowe:
(252)
(172)
Z realizacji instrumentów pochodnych
(105)
(68)
Z wyceny instrumentów pochodnych
(147)
(104)
Wpływ instrumentów pochodnych na wynik finansowy okresu
230
359
Sprawozdanie z całkowitych dochodów w części dotyczącej pozostałych całkowitych dochodów
Wpływ transakcji zabezpieczających
(447)
(304)
Wpływ wyceny transakcji zabezpieczających (część skuteczna)
35
227
Reklasyfikacja do przychodów ze sprzedaży w związku z realizacją pozycji zabezpieczanej
(482)
(531)
ŁĄCZNE CAŁKOWITE DOCHODY
(217)
55

Nota 7.3 Inne instrumenty finansowe wyceniane w wartości godziwej

Zasady rachunkowości

Pozycja „instrumenty finansowe wyceniane w wartości godziwej” obejmuje aktywa finansowe zaklasyfikowane zgodnie z MSR 39 do „aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży”. W kategorii tej ujmuje się przede wszystkim udziały i akcje nie przeznaczone do sprzedaży w krótkim terminie.

Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży wyceniane są początkowo w wartości godziwej powiększonej o koszty transakcyjne a na dzień kończący okres sprawozdawczy wyceniane w wartości godziwej z ujęciem zysków/strat z wyceny w pozostałych całkowitych dochodach do momentu wystąpienia utraty wartości, którą ujmuje się w wyniku.

Akcje notowane na giełdzie wycenia się w oparciu o kurs zamknięcia na dzień kończący okres sprawozdawczy.

Jeżeli wystąpią przesłanki wskazujące na utratę wartości (w szczególności utrzymujący się znaczący lub przedłużający się spadek wartości godziwej instrumentu kapitałowego poniżej poziomu kosztu) łączne dotychczasowe straty ujęte w innych całkowitych dochodach przenosi się do zysku lub straty. Odwrócenia odpisu dokonuje się przez pozostałe całkowite dochody.

Znaczące szacunki

Analizy wartości rynkowej akcji w stosunku do ceny nabycia dokonuje się na dzień kończący każdy kwartał. Zgodnie z przyjętą polityką rachunkowości, Grupa rozpoznaje jako przesłankę do przeprowadzenia testów na utratę wartości bilansowej aktywów znaczący spadek wartości godziwej tj. o 20% lub przedłużający się spadek wartości godziwej tj. okres 12 miesięcy w stosunku do wartości bilansowej aktywów. Najistotniejszą pozycję aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży stanowią akcje spółki Tauron Polska Energia S.A., notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Wartość godziwa akcji w trakcie roku ulegała wahaniom i na dzień 31 grudnia 2015 r.  osiągnęła poziom niższy od ich wartości bilansowej. W związku z powyższym w roku 2015 dokonano odpisu z tytułu utraty wartości w kwocie 395 mln PLN, który odniesiono na zmniejszenie pozostałych całkowitych dochodów w kwocie 133 mln PLN i zmniejszenie wyniku finansowego w kwocie 262 mln PLN.

Na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość bilansowa akcji spółki Tauron Polska Energia S.A. wyniosła 524 mln PLN (na dzień 31 grudnia 2014 r. 920 mln PLN).

XLS
2015
2014
Akcje w spółkach notowanych na giełdzie (GPW w Warszawie oraz na TSX Venture Exchange)
611
978
Pozostałe
52
10
Aktywa finansowe wyceniane w wartości godziwej
663
988

Wycena akcji notowanych zaliczana jest do poziomu I hierarchii wartości godziwej (tj. wycena według kursów tych akcji z aktywnego rynku z dnia wyceny).

Z tytułu inwestycji w spółki notowane w obrocie publicznym Grupa narażona jest na ryzyko cenowe. Zmiany kursu notowań akcji tych spółek, spowodowane bieżącą sytuacją makroekonomiczną mogą istotnie wpływać na wysokość pozostałych całkowitych dochodów oraz kwotę skumulowaną ujętą w kapitale własnym. W przypadku znaczącego lub przedłużającego się spadku wartości godziwej akcji w stosunku do kosztu nabycia akcji Grupa narażona jest na ryzyko zmiany wyniku finansowego ze względu na ujęcie odpisu z tytułu utraty wartości (przeniesienia kwot straty z pozostałych całkowitych dochodów do wyniku finansowego).

Poniższa tabela przedstawia analizę wrażliwości akcji spółek notowanych w obrocie publicznym na zmiany cen
(stan na 31 grudnia):

2015
Zmiana procentowa ceny akcji
2014
Zmiana procentowa ceny akcji
74%
-20%
Wartość bilansowa
13%
-20%
Wartość bilansowa
Pozostałe całkowite dochody
Wynik finansowy
Pozostałe całkowite dochody
Wynik finansowy
Akcje notowane w obrocie publicznym
611
454
(124)
978
130
(24)

Nota 7.4 Pozostałe długoterminowe aktywa finansowe

Zasady rachunkowości

W pozycji pozostałe aktywa finansowe wykazuje się aktywa finansowe przeznaczone na pokrycie kosztów likwidacji kopalń i rekultywacje składowisk odpadów (polityka rachunkowości w zakresie obowiązku likwidacji kopalń i składowisk przedstawiona w Nocie 9.4) oraz inne aktywa finansowe nie zaklasyfikowane do pozostałych pozycji.

Aktywa zaliczone zgodnie z MSR 39 do kategorii „pożyczki i należności”  ujmuje się początkowo w wartości godziwej oraz wycenia na dzień bilansowy według zamortyzowanego kosztu przy zastosowaniu efektywnej stopy, z uwzględnieniem utraty wartości.

Znaczące szacunki

Analiza wrażliwości na ryzyko zmian stóp procentowych środków pieniężnych na rachunkach bankowych Funduszu Likwidacji Zakładu Górniczego i Funduszu Rekultywacji Składowisk Odpadów oraz inwestycji w dłużne papiery wartościowe zaprezentowana została w Nocie 7.5.1.4

XLS
2015
2014
Długoterminowe aktywa finansowe przeznaczone na likwidację kopalń i rekultywację składowisk odpadów
371
358
Środki pieniężne Funduszu Likwidacji Zakładów Górniczych i Funduszu Rekultywacji Składowisk Odpadów
303
297
Dłużne papiery wartościowe
68
61
Pozostałe długoterminowe należności finansowe w tym:
364
269
Opłata za zarządzanie Sierra Gorda S.C.M.
219
109
Razem
735
627

Na dzień 31 grudnia 2015 r. długoterminowe aktywa finansowe przeznaczone na likwidację zakładów górniczych i rekultywację składowisk odpadów stanowiły środki pieniężne oraz dłużne papiery wartościowe w kwocie 371 mln PLN (2014: 358 mln PLN) zgromadzone przez Jednostkę Dominującą oraz Grupę KGHM INTERNATIONAL LTD. na podstawie obowiązków wynikających z przepisów prawa m.in. Ustawy Prawo Geologiczne i Górnicze, Ustawy o odpadach oraz zgodnie z prawem obowiązującym w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej i Kanadzie.

Pozostałe długoterminowe aktywa finansowe przeznaczone na likwidację kopalń i rekultywację składowisk odpadów narażone są na ryzyko kredytowe opisane w Nocie 7.5.2.4.

Szczegóły dotyczące aktualizacji rezerwy na koszty likwidacji kopalń i innych obiektów technologicznych opisane zostały w Nocie 9.4.

Nota 7.5 Zarządzanie ryzykiem finansowym

Główne ryzyka finansowe, na które Grupa Kapitałowa jest narażona w ramach prowadzonej działalności to:

  • ryzyka rynkowe:
    • ryzyko zmian cen metali,
    • ryzyko zmian kursów walutowych,
    • ryzyko zmian stóp procentowych,
    • ryzyko cenowe związane z inwestycjami w dłużne papiery wartościowe,
    • ryzyko cenowe związane z inwestycjami w akcje spółek notowanych w obrocie publicznym (Nota 7.3),
  • ryzyko kredytowe,
  • ryzyko płynności (proces zarządzania płynnością finansową opisany jest w Nocie 8).

Grupa na bieżąco identyfikuje i dokonuje pomiarów ryzyka finansowego, a także podejmuje działania mające na celu minimalizację ich wpływu na sytuację finansową.

Jednostka Dominująca w oparciu o przyjętą Politykę Zarządzania Ryzykiem Rynkowym, Politykę Zarządzania Płynnością Finansową oraz Politykę Zarządzania Ryzykiem Kredytowym, w sposób świadomy i odpowiedzialny zarządza zidentyfikowanymi rodzajami ryzyka finansowego. Proces zarządzania ryzykiem finansowym w Jednostce Dominującej wspomagany jest przez pracę Komitetu Ryzyka Rynkowego, Komitetu Płynności Finansowej oraz Komitetu Ryzyka Kredytowego.

Zarządzanie płynnością finansową w Jednostce Dominującej odbywa się zgodnie z przyjętą przez Zarząd Polityką Zarządzania Płynnością Finansową. W KGHM INTERNATIONAL LTD. zasady zarządzania płynnością zostały uregulowane w Polityce Inwestycyjnej. Dokumenty te opisują proces zarządzania płynnością finansową z uwzględnieniem specyfiki spółek Grupy, wskazując na zgodne z najlepszymi standardami procedury i instrumenty. Jednostka Dominująca sprawuje nadzór nad procesem zarządzania płynnością oraz pozyskiwaniem finansowania zewnętrznego w Grupie.

Nota 7.5.1 Ryzyko rynkowe

Poprzez ryzyko rynkowe, na które narażona jest Grupa Kapitałowa, rozumie się możliwość wystąpienia negatywnego wpływu na wyniki Grupy wynikającego ze zmiany cen rynkowych towarów, kursów walutowych i stóp procentowych, dłużnych papierów wartościowych oraz cen akcji spółek notowanych w obrocie publicznym.

Nota 7.5.1.1 Zasady i techniki zarządzania ryzykiem rynkowym

W zakresie zarządzania ryzykiem rynkowym (w szczególności ryzykiem zmian cen metali i walutowym) największe znaczenie oraz wpływ na wyniki Grupy Kapitałowej KGHM Polska Miedź S.A. ma skala i profil działalności Jednostki Dominującej oraz spółek wydobywczych KGHM INTERNATIONAL LTD.

Jednostka Dominująca aktywnie zarządza ryzykiem rynkowym, podejmując działania i decyzje w tym zakresie w kontekście globalnej ekspozycji w całej Grupie Kapitałowej KGHM Polska Miedź S.A.

Zgodnie z przyjętą polityką, celami procesu zarządzania ryzykiem rynkowym w Grupie Kapitałowej są:

  • ograniczenie zmienności wyniku finansowego,
  • zwiększenie prawdopodobieństwa realizacji założeń budżetowych,
  • zmniejszenie prawdopodobieństwa utraty płynności finansowej,
  • utrzymanie dobrej kondycji finansowej,
  • wspieranie procesu podejmowania decyzji strategicznych w obszarze działalności inwestycyjnej, z uwzględnieniem źródeł finansowania inwestycji.

Wszystkie cele zarządzania ryzykiem rynkowym należy rozpatrywać łącznie, a ich realizacja jest zależna przede wszystkim od sytuacji wewnętrznej Grupy oraz warunków rynkowych.

Cele zarządzania ryzykiem rynkowym na poziomie Grupy Kapitałowej są osiągane w wyniku ich realizacji w poszczególnych spółkach wydobywczych Grupy, przy koordynacji tych działań z poziomu Jednostki Dominującej, w której scentralizowane zostały kluczowe zadania związane z procesem zarządzania ryzykiem rynkowym w Grupie (m.in. koordynacja identyfikacji źródeł ekspozycji na ryzyko rynkowe, proponowanie strategii zabezpieczających, kontaktowanie się z instytucjami finansowymi w celu zawierania, potwierdzania i rozliczania transakcji pochodnych, kalkulowanie wyceny do wartości godziwej).

Główną techniką zarządzania ryzykiem rynkowym w Jednostce Dominującej oraz KGHM INTERNATIONAL LTD. są strategie zabezpieczające wykorzystujące instrumenty pochodne. Stosuje się także hedging naturalny. Niektóre krajowe spółki Grupy również wykorzystują instrumenty pochodne w swojej działalności. Jednakże jedynie Jednostka Dominująca stosuje transakcje zabezpieczające w rozumieniu rachunkowości zabezpieczeń.

Biorąc pod uwagę potencjalną skalę wpływu na wyniki Grupy Kapitałowej, czynniki ryzyka rynkowego zostały podzielone na grupy:

Grupa
Ryzyko rynkowe
Podejście do zarządzania ryzykiem
Grupa I – o największym udziale w całkowitej ekspozycji Grupy na ryzyko rynkowe
Cena miedzi
W odniesieniu do tej grupy stosuje się podejście strategiczne polegające na systematycznym budowaniu pozycji zabezpieczającej, obejmującej produkcję oraz przychody ze sprzedaży na kolejne okresy, przy uwzględnieniu cykliczności poszczególnych rynków w dłuższym terminie. Pozycja zabezpieczająca może być restrukturyzowana przed jej wygaśnięciem.
Cena srebra
Kurs USD/PLN
Grupa II – pozostała ekspozycja na ryzyko rynkowe
Ceny pozostałych metali i towarów
Ta grupa ryzyka zarządzana jest w sposób taktyczny, polegający na doraźnym wykorzystywaniu sprzyjających warunków rynkowych.
Pozostałe kursy walutowe
Stopy procentowe

W zarządzaniu ryzykiem rynkowym stosuje się odrębne podejścia dla poszczególnych, zidentyfikowanych grup ekspozycji.

Przy wyborze wdrażanych strategii zabezpieczających lub restrukturyzacji pozycji zabezpieczającej Jednostka Dominująca uwzględnia następujące czynniki: aktualne i prognozowane warunki rynkowe, sytuację wewnętrzną Jednostki oraz efektywny poziom i koszt zabezpieczenia oraz wpływ podatku od niektórych kopalin.

Jednostka Dominująca stosuje zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem rynkowym, na które jest narażona. Oznacza to podejście całościowe do ryzyka rynkowego, a nie do jego poszczególnych elementów osobno. Przykład stanowią transakcje zabezpieczające na rynku walutowym, które są ściśle związane
z kontraktami zawieranymi na rynku metali. Zabezpieczanie cen sprzedaży metali determinuje prawdopodobieństwo uzyskania określonych przychodów ze sprzedaży w USD, które to stanowią pozycję zabezpieczaną dla strategii na rynku walutowym.

Stosowane są tylko te instrumenty pochodne, które Jednostka Dominująca jest w stanie wycenić wewnętrznie z zastosowaniem standardowych modeli wyceny dla danego instrumentu, jak również może zbyć je bez znacznej utraty wartości u  kontrahenta innego niż ten, z którym pierwotnie zawarła transakcję. Do wyceny rynkowej danych instrumentów Jednostka Dominująca wykorzystuje informacje uzyskane z wiodących serwisów informacyjnych, banków oraz firm brokerskich.

Polityka Zarządzania Ryzykiem Rynkowym w Grupie Kapitałowej dopuszcza stosowanie następujących rodzajów instrumentów:

  • kontrakty swap,
  • kontrakty forward, futures,
  • kontrakty opcyjne,
  • struktury złożone z wyżej wymienionych instrumentów.

Wykorzystywane instrumenty mogą mieć zatem zarówno charakter standaryzowany (instrumenty będące w obrocie giełdowym), jak również charakter niestandaryzowany (instrumenty będące w obrocie na rynku pozagiełdowym tzw. over the counter). Stosowane są przede wszystkim instrumenty zabezpieczające  przepływy pieniężne spełniające wymogi skuteczności w rozumieniu rachunkowości zabezpieczeń. Skuteczność zabezpieczających instrumentów finansowych stosowanych przez Jednostkę Dominującą w okresie sprawozdawczym jest na bieżąco monitorowana i podlega ciągłej ocenie (szczegóły w Nocie 7.2 Zasady rachunkowości).

 

Jednostka Dominująca kwantyfikuje wielkość ryzyka rynkowego, na jakie jest narażona i stara się wyrazić je spójną i łączną miarą. Sporządzane symulacje (m.in. analizy scenariuszowe, analizy stress-testingu i backtestingu) oraz kalkulowane miary ryzyka stanowią wsparcie w procesie zarządzania ryzykiem rynkowym w Grupie Kapitałowej. Wykorzystywane miary ryzyka oparte są głównie na modelowaniu matematyczno-statystycznym bazującym na historycznych i bieżących danych rynkowych dotyczących czynników ryzyka oraz uwzględniają aktualną ekspozycję na ryzyko rynkowe.

Jedną z miar ryzyka wykorzystywanych jako narzędzie pomocnicze w podejmowaniu decyzji w procesie zarządzania ryzykiem rynkowym w Jednostce Dominującej jest miara EaR - Earnings at Risk (zysk netto narażony na ryzyko). Miara ta dla zadanego prawdopodobieństwa wskazuje dolną progową wartość zysku netto (np. z 95% prawdopodobieństwem zysk netto w danym roku nie będzie niższy niż…). Metodologia EaR umożliwia kalkulację zysku netto z uwzględnieniem wpływu zmian rynkowych cen miedzi, srebra oraz kursu walutowego w kontekście planów budżetowych. Dla Grupy KGHM INTERNATIONAL LTD. oraz JV Sierra Gorda S.C.M. kalkulowana jest miara EBITDA-at-Risk.

W związku z ryzykiem ograniczenia produkcji (na przykład spowodowanym działaniem „siły wyższej”) lub niezrealizowania zakładanej wielkości przychodów walutowych, jak i zakupami metali zawartych we wsadach obcych, ustalono limity zaangażowania w instrumenty pochodne.

Dla Jednostki Dominującej limity na rynku metali i walutowym zostały ustalone:

  • w wysokości do 85% wielkości planowanych miesięcznych wolumenów sprzedaży miedzi, srebra i złota z wsadów własnych. Przy czym w przypadku miedzi i srebra do 50% w odniesieniu do instrumentów stanowiących obowiązki Jednostki Dominującej (finansujące strategie zabezpieczające) i do 85% w odniesieniu do instrumentów stanowiących prawa Jednostki Dominującej.
  • w wysokości do 85% wielkości planowanych miesięcznych przychodów ze sprzedaży produktów
    z wsadów własnych w USD lub wielkości zakontraktowanych miesięcznych przepływów walutowych netto w przypadku innych walut. Dla celów obliczania limitu wydatki z tytułu obsługi zadłużenia w USD pomniejszają nominał ekspozycji do zabezpieczenia.

Odnośnie ryzyka zmian stóp procentowych Jednostka Dominująca ustaliła limit zaangażowania w instrumenty pochodne do 100% wartości nominalnej zadłużenia w każdym okresie odsetkowym, wynikającego z podpisanych umów.

Dla wybranych spółek wydobywczych Grupy Kapitałowej limity zaangażowania w instrumenty pochodne na rynku miedzi oraz na rynku walutowym ustalono na poziomach jak w Jednostce Dominującej, natomiast dla transakcji na rynku niklu, srebra i złota limit wynosi do 60% planowanych miesięcznych wolumenów sprzedaży ze wsadów własnych.

Limity odnoszą się zarówno do transakcji zabezpieczających, jak i do instrumentów finansujących takie transakcje.

Maksymalny horyzont czasowy, w obrębie którego Grupa Kapitałowa podejmuje decyzje w zakresie ograniczania ryzyka rynkowego, jest zgodny z procesem planowania techniczno-ekonomicznego i wynosi 5 lat, natomiast w przypadku ryzyka stopy procentowej obejmuje okres długoterminowych zobowiązań finansowych Grupy.

Nota 7.5.1.2 Ryzyko zmian cen metali

Jednostka Dominująca narażona jest na ryzyko zmian cen sprzedawanych metali: miedzi, srebra, złota i ołowiu. Natomiast Grupa KGHM INTERNATIONAL LTD. jest narażona na ryzyko fluktuacji cen miedzi, złota, niklu, molibdenu, platyny i palladu.

W Jednostce Dominującej oraz Grupie KGHM INTERNATIONAL LTD. formuły ustalania cen zawarte w kontraktach fizycznej sprzedaży oparte są głównie na średnich miesięcznych notowaniach z Londyńskiej Giełdy Metali w przypadku miedzi i innych metali podstawowych oraz z Londyńskiego Rynku Kruszców w odniesieniu do metali szlachetnych. W ramach polityki handlowej, Jednostka Dominująca oraz KGHM INTERNATIONAL LTD. ustalają bazę cenową dla kontraktów fizycznych jako średnią cen z odpowiedniego miesiąca w przyszłości.

Trwałe i bezpośrednie powiązanie strumienia wpływów ze sprzedaży z cenami metali, przy jednoczesnym braku analogicznej relacji po stronie wydatków, prowadzi do powstania ekspozycji strategicznej. Z kolei ekspozycja operacyjna wynika z możliwych niedopasowań warunków cenowych kontraktów fizycznych względem profilu funkcjonującego w Grupie, w szczególności w zakresie referencyjnych cen i okresów kwotowania.

Na rynku metali Grupa posiada tzw. pozycję długą, to znaczy nadwyżkę sprzedaży nad zakupami. Analizując ekspozycję strategiczną Grupy na ryzyko rynkowe, należy pomniejszyć wolumen sprzedaży metali o ilość zakupionych metali we wsadach obcych.

W okresie sprawozdawczym oraz w okresie porównywalnym ekspozycja strategiczna Grupy Kapitałowej na ryzyko zmian cen głównych metali kształtowała się następująco:

2015
2014
Netto
Sprzedaż
Zakup
Netto
Sprzedaż
Zakup
Miedź [t]
504 308
668 887
164 579
491 173
653 226
162 093
Srebro [t]
1 218
1 245
27
1 229
1 262
33
Nikiel [t]
2 313
2 313
-
3 175
3 175
-

Nominał strategii zabezpieczających cenę miedzi rozliczonych w 2015 r. stanowił około 8% (w 2014 r. 15%) zrealizowanej przez Jednostkę Dominującą całkowitej sprzedaży tego metalu. Przychody ze sprzedaży srebra nie były zabezpieczone instrumentami pochodnymi zarówno w 2015 r., jak i w 2014 r.

W 2015 r. Jednostka Dominująca nie wdrożyła żadnych strategii zabezpieczających zarówno cenę miedzi, jak i srebra. W efekcie według stanu na 31 grudnia 2015 r. Jednostka Dominująca nie posiada otwartych transakcji w instrumentach pochodnych na rynku metali. Natomiast w okresie porównywalnym posiadała pozycję na rynku miedzi.

W 2015 r. KGHM INTERNATIONAL LTD. ani żadna z wybranych spółek wydobywczych również nie wdrożyły transakcji terminowych na rynku metali. Na dzień 31 grudnia 2015 r. ryzyko zmian cen metali dotyczyło jedynie instrumentów pochodnych wbudowanych w długoterminowych kontraktach dostawy kwasu siarkowego i wody.

Poniższa tabela prezentuje analizę wrażliwości Grupy Kapitałowej na ryzyko zmian cen metali na dzień 31 grudnia 2015 r.:

Aktywa i zobowiązania finansowe
Wartość narażona na ryzyko
Wartość bilansowa 31.12.2015
Ceny miedzi [USD/t]
6 144
3 566
+31%
-24%
[mln PLN]
[mln PLN]
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
Pochodne instrumenty wbudowane
-
-
(3)
-
23
-
Wpływ na wynik finansowy
(3)
 
23
 
Wpływ na pozostałe całkowite dochody
 
-
 
-
Aktywa i zobowiązania finansowe
Wartość narażona na ryzyko
Wartość bilansowa 31.12.2014
Ceny miedzi [USD/t]
8 097
4 807
+27%
-24%
[mln PLN]
[mln PLN]
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
Pochodne instrumenty finansowe – metale
244
244
39
(237)
(28)
257
Pochodne instrumenty wbudowane
32
32
(40)
80
Wpływ na wynik finansowy
(1)
52
Wpływ na pozostałe całkowite dochody
(237)
257

Analiza wrażliwości dla istotnych rodzajów ryzyka rynkowego, na które Grupa Kapitałowa jest narażona, prezentuje szacunkowy wpływ jaki miałyby potencjalnie możliwe zmiany poszczególnych czynników ryzyka (na koniec okresu sprawozdawczego) na wynik finansowy oraz pozostałe całkowite dochody.

Nota 7.5.1.3 Ryzyko zmian kursów walutowych

W odniesieniu do ryzyka zmian kursów walutowych w Grupie Kapitałowej KGHM Polska Miedź S.A.  identyfikowane są następujące rodzaje ekspozycji:

  • ekspozycja transakcyjna dotycząca zmienności wartości przepływów pieniężnych w walucie bazowej,
  • ekspozycja dotycząca zmienności wartości wybranych pozycji sprawozdania z sytuacji finansowej w walucie bazowej (funkcjonalnej),
  • ekspozycja z tytułu inwestycji netto w jednostkach zagranicznych dotycząca zmienności wartości skonsolidowanego kapitału własnego w walucie bazowej (walucie prezentacji) Grupy Kapitałowej.

Źródłem ekspozycji transakcyjnej na ryzyko walutowe są kontrakty skutkujące przepływami pieniężnymi, których wartość w walucie bazowej (funkcjonalnej) jest uzależniona od przyszłych poziomów kursów walut obcych względem waluty bazowej. Przepływy pieniężne narażone na ryzyko walutowe mogą posiadać następujące charakterystyki:

  • denominowanie w walutach obcych – przepływy realizowane są w walutach obcych innych niż waluta funkcjonalna,
  • indeksowanie do kursu walut obcych – przepływy mogą być realizowane w walucie bazowej, lecz cena
    (np. metalu) jest ustalana w innej walucie obcej.

Kluczowym źródłem ekspozycji na ryzyko walutowe w działalności biznesowej Jednostki Dominującej są wpływy z tytułu sprzedaży produktów (w części dotyczącej cen metali, premii przerobowej i producenckiej).

Źródłem ekspozycji na ryzyko walutowe są również pozycje skonsolidowanego sprawozdania z sytuacji finansowej w walutach obcych, które na gruncie obowiązujących zasad rachunkowości, podlegają przeliczeniu na bazie bieżącego kursu waluty obcej względem waluty bazowej (funkcjonalnej) w związku z rozliczeniem lub okresową wyceną, w tym także z tytułu przeliczenia sprawozdań jednostek zagranicznych. Zmiany wartości bilansowych takich pozycji pomiędzy momentami wyceny wpływają na zmienność zysku/straty netto lub pozostałych całkowitych dochodów.

Ekspozycja na ryzyko walutowe pozycji skonsolidowanego sprawozdania z sytuacji finansowej dotyczy w szczególności:

  • należności i zobowiązań handlowych z tytułu sprzedaży i zakupów denominowanych w walutach obcych,
  • należności finansowych z tytułu pożyczek udzielonych w walutach obcych,
  • zobowiązań finansowych z tytułu zadłużenia w walutach obcych,
  • środków pieniężnych w walutach obcych.

W 2015 r. na rynku walutowym Jednostka Dominująca wdrożyła transakcje zabezpieczające przychody ze sprzedaży o łącznym nominale 1 095 mln USD i horyzoncie czasowym przypadającym na okres od kwietnia 2015 r. do grudnia 2018 r. (w tym: 135 mln USD dotyczyło 2015 r.). Skorzystano z opcji sprzedaży (opcje europejskie) oraz strategii opcyjnych typu korytarz (tzn. kupno opcji sprzedaży oraz sprzedaż opcji kupna). W przypadku rynku walutowego, zabezpieczone przychody ze sprzedaży stanowiły około 29% (w  2014 r. 26%) całkowitych przychodów ze sprzedaży metali zrealizowanych przez Jednostkę Dominującą.

W ramach zarządzania ryzykiem walutowym, którego źródłem są kredyty, Jednostka Dominująca stosuje hedging naturalny polegający na zaciąganiu kredytów w walutach, w których osiąga przychody. Wartość kredytów
i pożyczki inwestycyjnej na dzień 31 grudnia 2015 r. zaciągniętych w walucie USD, po przeliczeniu na PLN wyniosła 6 411 mln PLN.

W efekcie według stanu na 31 grudnia 2015 r. Jednostka Dominująca posiada pozycję zabezpieczającą w instrumentach pochodnych dla 2 220 mln USD planowanych przychodów ze sprzedaży metali, w tym: 960 mln USD na 2016 r., 1 020 mln USD na 2017 r. oraz 240 mln USD na 2018 r. Ponadto pierwsza transza pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (w wysokości 300 mln USD) zabezpiecza przychody ze sprzedaży przed ryzykiem zmian kursu walutowego w okresie od października 2017 r. do października 2026 r.

Poniższa tabela prezentuje skrócone zestawienie otwartych transakcji w instrumentach pochodnych na rynku walutowym posiadanych przez Jednostkę Dominującą:

Instrument
Nominał
[mln USD]
Kurs wykonania opcji
[USD/PLN]
Średnioważony poziom premii [PLN za 1 USD]
Efektywny kurs zabezpieczenia [USD/PLN]
Ograniczenie partycypacji [USD/PLN]
Sprzedaż opcji kupna
Kupno opcji sprzedaży
I półrocze
Korytarz
180
4,0000
3,2000
-0,0525
3,1475
4,0000
Korytarz
180
4,2000
3,3000
-0,0460
3,2540
4,2000
Korytarz
120
4,4000
3,5500
-0,0448
3,5052
4,4000
Razem
480
 
 
II półrocze
Korytarz
180
4,0000
3,2000
-0,0553
3,1447
4,0000
Korytarz
180
4,2000
3,3000
-0,0473
3,2527
4,2000
Korytarz
120
4,4000
3,5500
-0,0468
3,5032
4,4000
Razem
480
 
 
SUMA 2016 r.
960
 
 
I półrocze
Korytarz
270
4,0000
3,3500
-0,0523
3,2977
4,0000
Korytarz
180
4,4000
3,5500
-0,0477
3,5023
4,4000
Korytarz
60
4,5000
3,7500
-0,0300
3,7200
4,5000
Razem
510
 
 
II półrocze
Korytarz
270
4,0000
3,3500
-0,0524
3,2976
4,0000
Korytarz
180
4,4000
3,5500
-0,0487
3,5013
4,4000
Korytarz
60
4,5000
3,7500
-0,0330
3,7170
4,5000
Razem
510
 
 
SUMA 2017 r.
1 020
 
 
I pół.
Korytarz
120
4,5000
3,7500
-0,0375
3,7125
4,5000
II pół.
Korytarz
120
4,5000
3,7500
-0,0342
3,7158
4,5000
SUMA 2018 r.
240
 
 

Niektóre polskie spółki Grupy Kapitałowej zarządzały ryzykiem walutowym, związanym z ich podstawową działalnością, poprzez zawieranie transakcji w instrumentach pochodnych na rynku USD/PLN, EUR/PLN oraz GBP/PLN. Zestawienie otwartych transakcji na 31 grudnia 2015 r. nie jest prezentowane ze względu na małą istotność dla Grupy Kapitałowej.

Poniższa tabela prezentuje strukturę walutową instrumentów finansowych narażonych na ryzyko walutowe:

Instrumenty finansowe
Wartość narażona na ryzyko na dzień 31 grudnia 2015
Wartość narażona na ryzyko na dzień 31 grudnia 2014
razem mln PLN
mln USD
mln EUR
razem mln PLN
mln USD
mln EUR
Należności od odbiorców
1 098
235
42
1 386
341
45
Środki pieniężne i ekwiwalenty
282
61
10
287
69
11
Pożyczki udzielone
7 504
1 923
-
6 231
1 777
-
Pozostałe aktywa finansowe
571
146
-
249
80
-
Pochodne instrumenty finansowe
(83)
3
-
331
78
-
Zobowiązania wobec dostawców
(304)
(44)
(31)
(298)
(47)
(31)
Zobowiązania z tytułu zadłużenia
(6 867)
(1 740)
(110)
(4 650)
(1 307)
(15)
Pozostałe zobowiązania finansowe
(28)
(6)
(1)
(35)
(9)
(1)

Poniższa tabela prezentuje analizę wrażliwości Grupy Kapitałowej na ryzyko walutowe na dzień 31 grudnia 2015 r.:

Aktywa i zobowiązania finansowe
Wartość narażona na ryzyko
Wartość bilansowa 31.12.2015
USD/PLN
EUR/PLN
4,57
3,30
4,74
3,88
+17%
-16%
+11%
-9%
[mln PLN]
[mln PLN]
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
wynik finansowy
Należności od odbiorców
1 098
1 541
127
-
(115)
-
17
(13)
Środki pieniężne i ekwiwalenty
282
461
33
-
(30)
-
4
(3)
Pożyczki udzielone na rzecz wspólnych przedsięwzięć
7 504
7 504
1 042
-
(942)
-
-
-
Pozostałe aktywa finansowe
571
1 020
79
-
(71)
-
-
-
Pochodne instrumenty finansowe
(83)
(83)
(92)
(839)
299
288
(10)
8
Zobowiązania wobec dostawców
(304)
(1 418)
(24)
-
22
-
-
-
Zobowiązania z tytułu zadłużenia
(6 867)
(7 015)
(726)
(201)
656
181
(43)
34
Pozostałe zobowiązania finansowe
(28)
(297)
(3)
-
3
-
-
-
Wpływ na wynik finansowy
436
(178)
(32)
26
Wpływ na pozostałe całkowite dochody
(1 040)
469

Poniższa tabela prezentuje analizę wrażliwości Grupy Kapitałowej na ryzyko walutowe na dzień 31 grudnia 2014 r.:

Aktywa i zobowiązania finansowe
Wartość narażona na ryzyko
Wartość bilansowa 31.12.2014
USD/PLN
EUR/PLN
4,07
2,98
4,72
3,88
16%
-15%
11%
-9%
[mln PLN]
[mln PLN]
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
pozostałe całkowite dochody
wynik finansowy
wynik finansowy
Należności od odbiorców
1 386
1 890
155
(146)
-
17
(14)
Środki pieniężne i ekwiwalenty
287
475
31
-
(29)
-
4
(3)
Pożyczki udzielone na rzecz wspólnych przedsięwzięć
6 231
6 231
810
-
(759)
-
-
-
Pozostałe aktywa finansowe
283
823
37
-
(34)
-
-
-
Pochodne instrumenty finansowe
331
331
(364)
(120)
94
431
(10)
9
Zobowiązania wobec dostawców
(298)
(1 384)
(21)
-
20
-
(11)
10
Zobowiązania z tytułu zadłużenia
(4 650)
(4 810)
(459)
(169)
429
158
(6)
5
Pozostałe zobowiązania finansowe
(35)
(312)
(4)
-
4
-
-
-
Wpływ na wynik finansowy
185
(421)
(6)
7
Wpływ na pozostałe całkowite dochody
(289)
589

Nota 7.5.1.4 Ryzyko zmian stóp procentowych

Na ryzyko stóp procentowych Grupa w 2015 r. narażona była w związku z udzielonymi pożyczkami na rzecz wspólnych przedsięwzięć, lokowaniem środków pieniężnych oraz korzystaniem z zewnętrznych źródeł finansowania.

Pozycje oprocentowane według stopy zmiennej narażają Grupę na ryzyko zmiany przepływów pieniężnych z danej pozycji w wyniku zmiany stóp procentowych (tj. wpływają na wysokość kosztów lub przychodów odsetkowych ujmowanych w wyniku finansowym). Pozycje oprocentowane według stopy stałej narażają Grupę na ryzyko zmiany wartości godziwej danej pozycji, ale ze względu na fakt, iż pozycje te wyceniane są według zamortyzowanego kosztu, to zmiana wartości godziwej nie wpływa na ich wycenę oraz na wynik finansowy.

Poniżej przedstawiono główne pozycje, które narażone są na ryzyko stóp procentowych:

2015
2014
Ryzyko przepływów pieniężnych
Ryzyko wartości godziwej
Razem
Ryzyko przepływów pieniężnych
Ryzyko wartości godziwej
Razem
Środki pieniężne
772*
-
772
774*
-
774
Pożyczki udzielone
-
7 527
7 527
-
6 231
6 231
Kredyty i pożyczki
5 798**
1 182
6 980
1 925**
1 067
2 992

* Wykazane z uwzględnieniem środków pieniężnych zgromadzonych w funduszach celowych: Funduszu Likwidacji Zakładu Górniczego oraz Funduszu Rekultywacji Składowisk Odpadów

** Wykazane z uwzględnieniem  zapłaconej prowizji przygotowawczej pomniejszającej zobowiązania finansowe z tytułu otrzymanych kredytów

W I kwartale 2015 r. zostały zawarte transakcje zabezpieczające Jednostkę Dominującą przed wzrostem stopy procentowej (LIBOR USD) poprzez zakup opcji kupna (CAP) z poziomem stopy procentowej 2,50% na okres od stycznia 2016 r. do grudnia 2018 r., o średnim nominale kwartalnym na poziomie 717 mln USD. W efekcie według stanu na 31 grudnia 2015 r. Jednostka Dominująca posiada otwarte transakcje w instrumentach pochodnych na rynku stopy procentowej na 2016 r. (średni kwartalny nominał 550 mln USD), na 2017 r. (średni kwartalny nominał 700 mln USD) oraz na 2018 r. (średni kwartalny nominał 900 mln USD).

Poniższa tabela prezentuje analizę wrażliwości Grupy na ryzyko zmiany stóp procentowych w odniesieniu do pozycji oprocentowanych według stopy zmiennej:

2015
2014
+1,5%
-0,5%
+1,5%
-0,5%
Środki pieniężne
12
(4)
12
(4)
Zobowiązanie z tytułu zadłużenia
(87)
29
(29)
10
Pochodne instrumenty finansowe – stopa procentowa
53
(7)
-
-
Razem wpływ na wynik finansowy
(22)
18
(17)
6

Poniższa tabela prezentuje skrócone zestawienie otwartych transakcji w instrumentach pochodnych na rynku stopy procentowej:

Instrument
Nominał
Poziom wykonania opcji
Średnioważony poziom premii
Efektywny poziom zabezpieczenia
[mln USD]
[LIBOR 3M]
[USD za 1 mln USD zabezpieczony]
[%]
[LIBOR 3M]
Zakup opcji CAP
I kwartał
400
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
II kwartał
500
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
III kwartał
600
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
IV kwartał
700
2,50%
734
0,29%
2,79%
ŚREDNIO W 2016 r.
550
 
Zakup opcji CAP
I kwartał
700
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
II kwartał
700
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
III kwartał
700
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
IV kwartał
700
2,50%
734
0,29%
2,79%
ŚREDNIO W 2017 r.
700
 
Zakup opcji CAP
I kwartał
900
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
II kwartał
900
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
III kwartał
900
2,50%
734
0,29%
2,79%
Zakup opcji CAP
IV kwartał
900
2,50%
734
0,29%
2,79%
ŚREDNIO W 2018 r.
900

Nota 7.5.2 Ryzyko kredytowe

Ryzyko kredytowe rozumiane jest jako możliwość niewywiązania się dłużników Grupy Kapitałowej ze zobowiązań. Ryzyko kredytowe związane jest z trzema głównymi obszarami:

  • wiarygodnością kredytową klientów, z którymi zawiera się transakcje fizycznej sprzedaży produktów,
  • wiarygodnością kredytową instytucji finansowych (banków/brokerów), z którymi zawiera się transakcje zabezpieczające lub które pośredniczą w ich zawieraniu, a także tych w których lokowane są wolne środki pieniężne,
  • kondycją finansową spółek zależnych – pożyczkobiorców.

W ujęciu szczegółowym źródła ekspozycji na ryzyko kredytowe stanowią:

  • środki pieniężne i lokaty bankowe,
  • instrumenty pochodne,
  • należności od odbiorców,
  • udzielone pożyczki,
  • udzielone gwarancje i poręczenia (Nota 8.6),
  • pozostałe aktywa finansowe.

Nota 7.5.2.1 Ryzyko kredytowe związane ze środkami pieniężnymi i lokatami bankowymi

Grupa Kapitałowa alokuje okresowo wolne środki pieniężne zgodnie z wymogami zachowania płynności finansowej i ograniczonego ryzyka oraz w celu ochrony kapitału i maksymalizacji przychodów odsetkowych.

Wszystkie podmioty, którym Grupa powierza środki pieniężne działają w sektorze finansowym. Analiza ekspozycji na ten rodzaj ryzyka, przeprowadzona na dzień 31 grudnia 2015 r. dla kwoty 458 mln PLN, co stanowi 99% środków pieniężnych Grupy, wykazała, że są to wyłącznie banki posiadające rating na poziomie najwyższym, średniowysokim i średnim, a także dysponujące odpowiednim kapitałem własnym oraz silną i ustabilizowaną pozycją rynkową. W Jednostce Dominującej oraz KGHM INTERNATIONAL LTD. ryzyko kredytowe z tego tytułu jest monitorowane poprzez bieżącą weryfikację kondycji finansowej oraz utrzymywanie odpowiednio niskiego poziomu koncentracji w poszczególnych instytucjach finansowych.

W tabeli poniżej zaprezentowano poziom koncentracji środków pieniężnych i lokat z uwzględnieniem oceny kredytowej instytucji finansowych* (stan na 31 grudnia danego roku):

Poziom ratingu
2015
2014
Najwyższy
AAA do AA- wg S&P i Fitch oraz od Aaa do Aa3 wg Moody’s
21%
40%
Średniowysoki
od A+ do A- wg S&P i Fitch oraz od A1 do A3 wg Moody’s
25%
23%
Średni
od BBB+ do BBB- wg S&P i Fitch oraz od Baa1 do Baa3 wg Moody’s
54%
37%

* Ważone kwotą depozytów.

 Na dzień 31 grudnia 2015 r. maksymalny udział jednego banku w odniesieniu do wysokości środków ulokowanych przez Grupę wyniósł 29% (według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. 20%).

 

Nota 7.5.2.2 Ryzyko kredytowe związane z transakcjami w instrumentach pochodnych

Wszystkie podmioty, z którymi Grupa Kapitałowa zawiera transakcje w instrumentach pochodnych (z wyjątkiem wbudowanych instrumentów pochodnych),  działają w sektorze finansowym.

W tabeli poniżej zaprezentowano strukturę ratingów instytucji finansowych, z którymi Grupa Kapitałowa posiadała transakcje w instrumentach pochodnych, stanowiące ekspozycję na ryzyko kredytowe* (stan na 31 grudnia danego roku):

Poziom ratingu
2015
2014
Najwyższy
AAA do AA- wg S&P i Fitch oraz od Aaa do Aa3 wg Moody’s
-
1%
Średniowysoki
od A+ do A- wg S&P i Fitch oraz od A1 do A3 wg Moody’s
97%
93%
Średni
od BBB+ do BBB- wg S&P i Fitch oraz od Baa1 do Baa3 wg Moody’s
3%
6%

* Ważone dodatnią wartością godziwą otwartych i nierozliczonych instrumentów pochodnych.

Biorąc pod uwagę wartość godziwą otwartych transakcji w instrumentach pochodnych zawartych przez Grupę Kapitałową oraz nierozliczonych instrumentów pochodnych, na dzień 31 grudnia 2015 r. maksymalny udział jednego podmiotu w kwocie narażonej na ryzyko kredytowe wynikające z tych transakcji wyniósł 58% (według stanu na 31 grudnia 2014 r. 44%).

W związku z dywersyfikacją zarówno podmiotową, jak i geograficzną ryzyka oraz współpracą z instytucjami finansowymi o średniowysokim i średnim ratingu, Grupa Kapitałowa nie jest znacząco narażona na ryzyko kredytowe wynikające z zawartych transakcji w instrumentach pochodnych.

W celu ograniczenia przepływów pieniężnych i jednocześnie ograniczenia ryzyka kredytowego Jednostka Dominująca dokonuje rozliczeń netto (na podstawie zawartych z kontrahentami porozumień ramowych) do poziomu dodatniego salda wyceny transakcji w instrumentach pochodnych z danym kontrahentem.

Wartość godziwą otwartych instrumentów pochodnych Grupy Kapitałowej oraz należności z tytułu nierozliczonych instrumentów pochodnych z podziałem na kontrahentów prezentuje poniższa tabela.

2015
2014
Należności finansowe
Zobowiązania finansowe
Netto
Należności finansowe
Zobowiązania finansowe
Netto
Kontrahent 1
43
-
43
154
(1)
153
Kontrahent 2
39
(19)
20
-
-
-
Kontrahent 3
11
(9)
2
-
(8)
(8)
Pozostali
74
(179)
(105)
339
(151)
188
Razem
167
(207)
(40)
493
(160)
333
otwarte instrumenty pochodne
124
(207)
(83)
459
(160)
299
nierozliczone instrumenty pochodne
43
-
43
34
-
34

Nota 7.5.2.3 Ryzyko kredytowe związane z należnościami od odbiorców

Znaczące salda należności z tytułu dostaw i usług w Grupie Kapitałowej występują w spółkach: KGHM Polska Miedź S.A. 976 mln PLN, Grupa KGHM INTERNATIONAL LTD. 348 mln PLN, CENTROZŁOM WROCŁAW S.A. 47 mln PLN, WPEC w Legnicy S.A. 29 mln PLN, KGHM ZANAM S.A. 26 mln PLN, NITROERG S.A. 23 mln PLN, MERCUS Logistyka Sp. z o.o. 17 mln PLN, Metraco S.A. 16 mln PLN, „MIEDZIOWE CENTRUM ZDROWIA” S.A. 16 mln PLN, WMN „ŁABĘDY” S.A. 11 mln PLN.

Jednostka Dominująca ogranicza ekspozycję na ryzyko kredytowe związane z należnościami od odbiorców poprzez ocenę i monitoring kondycji finansowej kontrahentów, ustalanie limitów kredytowych oraz stosowanie zabezpieczeń wierzytelności. Nieodłącznym elementem procesu zarządzania ryzykiem kredytowym realizowanego w Jednostce Dominującej jest bieżący monitoring stanu należności oraz wewnętrzny system raportowania.

Kredyt kupiecki otrzymują sprawdzeni, długoletni kontrahenci (na dzień 31 grudnia 2015 r. należności od tej grupy stanowiły około 90 % salda od odbiorców), a sprzedaż produktów nowym klientom w większości przypadków dokonywana jest na podstawie przedpłat lub instrumentów finansowania handlu przenoszących w całości ryzyko kredytowe na instytucje finansowe .

Jednostka Dominująca posiada następujące formy zabezpieczenia należności:

  • zastawy rejestrowe, gwarancje bankowe, weksle, akty notarialne poddania się egzekucji, gwarancje korporacyjne, cesje należności, hipoteki i inkasa dokumentowe;
  • zastrzeżenie przeniesienia prawa własności wyrobów na kontrahenta dopiero po dokonaniu zapłaty;
  • umowę ubezpieczenia należności, którą objęte są należności od jednostek z kredytem kupieckim, od których nie otrzymano twardych zabezpieczeń lub otrzymano zabezpieczenia niepokrywające całości salda należności.

Uwzględniając posiadane wyżej wymienione formy zabezpieczeń oraz limity kredytowe przyznane przez firmę ubezpieczeniową, według stanu na dzień 31 grudnia 2015 r. Jednostka Dominująca posiada zabezpieczenia dla 95% należności handlowych (według stanu na 31 grudnia 2014 r. 95%). 

Ponadto, Jednostka Dominująca zawiera porozumienia ramowe o rozliczeniach netto kiedy posiada zarówno należności, jak i zobowiązania z tym samym kontrahentem.

Ocena koncentracji ryzyka kredytowego w Grupie:

Koncentracja branżowa

Pomimo, że KGHM Polska Miedź S.A. oraz KGHM INTERNATIONAL LTD. funkcjonują w tej samej branży, spółki różnią się zarówno portfelem oferowanych produktów, jak i geograficzną oraz podmiotową  strukturą portfela klientów, w związku z czym branżowa koncentracja ryzyka kredytowego oceniana jest jako akceptowalna. 

Pozostałe spółki Grupy Kapitałowej działają w różnych sektorach gospodarki, m.in. transport, budownictwo, handel, produkcja przemysłowa, energetyka. W związku z tym w przypadku większości spółek Grupy Kapitałowej, pod względem branżowym, nie dochodzi do koncentracji ryzyka kredytowego.

Koncentracja odbiorców

Na dzień 31 grudnia 2015 r. saldo należności od 7 największych odbiorców stanowi 56% salda należności  od odbiorców (2014 r: 60%). Pomimo koncentracji ryzyka z tego tytułu ocenia się, że ze względu na dostępne dane historyczne oraz wieloletnie doświadczenie we współpracy z klientami, jak również stosowane zabezpieczenia występuje niski stopień ryzyka kredytowego.

Koncentracja geograficzna

Spółki Grupy Kapitałowej od wielu lat współpracują z dużą liczbą klientów, co wpływa na geograficzną dywersyfikację należności od odbiorców. Stopień geograficznej koncentracji ryzyka kredytowego dla należności od odbiorców przedstawia poniższa tabela: 

 

2015
2014
Polska
Unia Europejska (z wył. Polski)
Inne kraje
Polska
Unia Europejska (z wył. Polski)
Inne kraje
Należności od odbiorców (netto)
39%
10%
51%
31%
28%
41%

Nota 7.5.2.4 Ryzyko kredytowe związane z pozostałymi aktywami finansowymi

Najistotniejszą pozycję w pozostałych aktywach finansowych stanowią środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w funduszach celowych Funduszu Likwidacji Zakładu Górniczego i Funduszu Rekultywacji Składowisk Odpadów w kwocie 303 mln PLN.

Wszystkie rachunki celowe Grupy, służące gromadzeniu środków pieniężnych w celu pokrycia przyszłych kosztów likwidacji kopalń i innych obiektów technologicznych oraz rekultywacji składowisk odpadów, są prowadzone przez banki posiadające rating na poziomie najwyższym lub średniowysokim, potwierdzający bezpieczeństwo ulokowanych środków.

W tabeli poniżej zaprezentowano poziom koncentracji środków pieniężnych w ramach funduszy celowych służących gromadzeniu przez Grupę środków pieniężnych w celu pokrycia przyszłych kosztów likwidacji kopalń
i innych obiektów technologicznych oraz rekultywacji składowisk odpadów, według oceny kredytowej instytucji finansowych prowadzących rachunki celowe (stan na 31 grudnia 2015 r.):

Poziom ratingu
Najwyższy
AAA do AA- wg S&P i Fitch oraz od Aaa do Aa3 wg Moody’s
23%
Średniowysoki
od A+ do A- wg S&P i Fitch oraz od A1 do A3 wg Moody’s
77%